Firmy sprowadzające, produkujące lub wprowadzające na terytorium kraju opony często opisują swoje obowiązki tak, jakby dotyczyły wyłącznie gospodarki odpadami. To uproszczenie prowadzi do błędów. Obowiązek wprowadzającego opony powstaje zasadniczo na etapie wprowadzenia produktu na rynek Polski, a nie dopiero wtedy, gdy opona stanie się odpadem. Dlatego w rozliczeniu kluczowe są masa i rodzaj opon wprowadzonych do obrotu oraz sposób wykonania obowiązku odzysku i recyklingu odpadów poużytkowych powstałych z takich produktów.

Innymi słowy: firma może mieć obowiązki produktowe dotyczące opon nawet wtedy, gdy sama nie przetwarza zużytych opon i nie prowadzi zakładu recyklingu. Ewidencja odpadów, karty przekazania odpadów i kody odpadów mogą być potrzebne w innych częściach działalności, ale nie zastępują rozliczenia produktów wprowadzonych na rynek.

Kim jest wprowadzający opony?

Za wprowadzającego opony należy uznać przede wszystkim przedsiębiorcę, który produkuje opony na terytorium kraju, importuje je spoza Unii Europejskiej albo dokonuje wewnątrzwspólnotowego nabycia opon i po raz pierwszy udostępnia je na rynku krajowym. Obowiązek może dotyczyć nie tylko podmiotów handlujących samymi oponami. Obejmuje również towary zawierające opony, na przykład pojazdy lub maszyny sprowadzane z zagranicy, jeżeli wraz z nimi na rynek Polski trafiają opony.

Nie jest natomiast wystarczające samo stwierdzenie, że firma „ma odpady oponowe”. Warsztat, sklep lub przewoźnik może wytwarzać odpady w postaci zużytych opon w ramach własnej działalności, ale to nie zawsze oznacza, że jest wprowadzającym opony. Status trzeba ustalić na podstawie tego, czy przedsiębiorca po raz pierwszy wprowadza opony albo towary zawierające opony na terytorium kraju.

Jakie opony trzeba rozliczać?

Rozliczenie dotyczy opon pneumatycznych określonych w załączniku 4a do ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej. W praktyce chodzi m.in. o opony nowe do samochodów osobowych, motocykli i rowerów, autobusów, samochodów ciężarowych i samolotów, opony do maszyn rolniczych oraz inne nowe opony pneumatyczne z gumy. Ujęte są także opony bieżnikowane oraz opony używane.
Dla prawidłowego sprawozdania znaczenie ma nie tylko liczba sztuk, ale przede wszystkim masa opon w megagramach, czyli tonach. Dane powinny wynikać z dokumentów zakupowych, specyfikacji producenta, dokumentów importowych, kart technicznych, wiarygodnych zestawień magazynowych albo rzeczywistego ważenia. Szacowanie „na oko” jest jedną z najczęstszych przyczyn korekt i zaległości.

W tym zakresie pomocne może być uporządkowanie obowiązków dotyczących kategorii takich jak preparaty smarowe, oleje i opony, ponieważ każda z nich może wiązać się z innym zakresem rozliczeń produktowych.

BDO i sprawozdanie roczne

Podmiot wprowadzający opony powinien mieć właściwy wpis w rejestrze BDO przed rozpoczęciem działalności objętej obowiązkiem. Wpis powinien odpowiadać faktycznemu zakresowi działalności, czyli obejmować wprowadzanie na terytorium kraju opon. W razie wątpliwości warto zweryfikować, czy konieczna jest rejestracja BDO albo aktualizacja istniejącego wpisu.
Numer rejestrowy BDO należy umieszczać na dokumentach związanych z działalnością objętą wpisem, takich jak faktury, umowy, sprawozdania czy dokumenty dotyczące produktów i odpadów.
Roczne sprawozdanie dotyczące produktów, opakowań i gospodarowania odpadami z nich powstającymi składa się elektronicznie w BDO do 15 marca za poprzedni rok kalendarzowy. W części dotyczącej opon przedsiębiorca wykazuje informacje o produktach i zagospodarowaniu odpadów poużytkowych oraz, jeżeli obowiązek nie został wykonany w wymaganym zakresie, należną opłatę produktową.
Trzeba przy tym odróżnić sprawozdanie produktowe od sprawozdania o wytwarzanych odpadach. Opony wprowadzone na rynek wykazuje się jako produkty objęte obowiązkiem rozliczenia, a nie jako odpady z kodem odpadu. Kod odpadu może pojawić się dopiero przy ewidencji zużytych opon, jeżeli firma faktycznie wytwarza, przekazuje lub gospodaruje takim odpadem.

W praktyce przygotowanie dokumentacji ułatwia dobrze prowadzony raport BDO, który porządkuje dane potrzebne do rocznego sprawozdania i ogranicza ryzyko niespójności w systemie.

Poziomy odzysku i recyklingu oraz opłata produktowa

Wprowadzający opony ma obowiązek zapewnić odzysk, a w szczególności recykling, odpadów takiego samego rodzaju jak odpady powstałe z produktów wprowadzonych przez niego na terytorium kraju. Dla opon wymagane poziomy są rozliczane w odniesieniu do masy produktów wprowadzonych na rynek. Jeżeli przedsiębiorca nie osiągnie wymaganego poziomu odzysku lub recyklingu, powstaje obowiązek naliczenia i wniesienia opłaty produktowej.
W praktyce wiele firm nie realizuje odzysku samodzielnie. Obowiązek można wykonać poprzez współpracę z organizacją odzysku, która przejmuje obowiązki w ustalonym zakresie na podstawie umowy. Nie zwalnia to jednak przedsiębiorcy z potrzeby prawidłowego ustalenia masy i rodzaju opon wprowadzonych na rynek oraz zachowania dokumentów potwierdzających dane przekazywane do rozliczenia.

Najczęstsze błędy w rozliczaniu opon

Błędy w rozliczeniu opon najczęściej wynikają z pomieszania obowiązków produktowych z odpadowymi. Poniżej znajdują się uchybienia, które warto wyeliminować przed złożeniem sprawozdania:

• traktowanie rozliczenia opon jako zwykłej ewidencji odpadów i wpisywanie kodów odpadów tam, gdzie potrzebne są dane o produktach wprowadzonych na rynek,
• pomijanie opon znajdujących się w pojazdach, maszynach lub urządzeniach sprowadzanych z zagranicy,
• nieuwzględnianie opon używanych albo bieżnikowanych, mimo że również mogą podlegać rozliczeniu,
• podawanie masy szacunkowej zamiast danych opartych na dokumentach lub wiarygodnej metodzie pomiaru,
• brak rozdzielenia opon według właściwych kategorii produktowych i symboli PKWiU,
• niespójność między danymi w BDO, fakturami, dokumentami importowymi, raportami magazynowymi i informacjami przekazanymi organizacji odzysku,
• zbyt późna aktualizacja wpisu w BDO albo brak opłaty rocznej, gdy przedsiębiorca podlega temu obowiązkowi,
• przekroczenie terminu 15 marca na złożenie sprawozdania rocznego lub niewykazanie należnej opłaty produktowej.

Jak uporządkować dane przed sprawozdaniem?

Najbezpieczniej zacząć od mapy dostaw. Dla każdej partii należy ustalić, czy opony zostały wyprodukowane w kraju, zaimportowane, nabyte wewnątrzwspólnotowo albo przywiezione jako część pojazdu lub maszyny. Następnie trzeba zebrać dane o masie, kategorii opon, dacie wprowadzenia na rynek oraz dokumentach potwierdzających pochodzenie danych.
Warto prowadzić oddzielną ewidencję produktów wprowadzonych na rynek oraz oddzielną ewidencję odpadów powstających w działalności. Dzięki temu przedsiębiorca wie, które informacje służą do rozliczenia opłaty produktowej, a które dotyczą przekazania zużytych opon jako odpadu. Takie rozdzielenie ogranicza ryzyko błędów podczas kontroli i ułatwia przygotowanie korekty, jeżeli urząd marszałkowski wezwie do wyjaśnień.

Jak GreenRecovery wspiera firmy w rozliczeniach opon?

GreenRecovery może pomóc firmom w ustaleniu, czy są wprowadzającymi opony, uporządkowaniu danych o masie i kategoriach produktów, weryfikacji wpisu w BDO oraz przygotowaniu sprawozdania rocznego. Wsparcie obejmuje także sprawdzenie spójności dokumentów, wskazanie brakujących danych i przygotowanie przedsiębiorcy do współpracy z organizacją odzysku lub do naliczenia opłaty produktowej, jeżeli obowiązek nie został wykonany w wymaganym zakresie.
W takich sytuacjach szczególnie przydatne jest doradztwo środowiskowe, które pozwala przeanalizować obowiązki firmy nie tylko od strony odpadowej, ale również produktowej, sprawozdawczej i organizacyjnej.
Prawidłowe rozliczenie opon nie polega więc wyłącznie na opisaniu, co stało się ze zużytym ogumieniem. Najpierw trzeba ustalić, jakie opony – samodzielnie albo jako część innych towarów – zostały wprowadzone na rynek Polski. Dopiero na tej podstawie można ocenić obowiązki w BDO, poziomy odzysku i recyklingu oraz ewentualną opłatę produktową.
Firmy, które chcą uporządkować obowiązki związane z BDO, sprawozdawczością i rozliczeniem produktów, mogą sprawdzić pełną ofertę GreenRecovery lub przejrzeć najczęściej zadawane pytania dotyczące obowiązków środowiskowych.